گروهک‌های تروریستی

  فیسبوک

این وبسایت با نسخه های قدیمی اینترنت اکسپلورر سازگاری ندارد، به منظور بهره مندی از تمامی امکانات لطفا از مرورگرهای جدید و مدرن فایرفاکس یا گوگل کروم استفاده نمایید

کنگره بین المللی 17000شهید ترور را درصفحات اجتماعی دنبال کنید

ورود به سایت

  • French
  • English (UK)
  • ar-aa
ثبت نام

گروه فرقان به رهبری طلبه‌ای به‌نام اکبر گودرزی‌، یکی از شاخص‌ترین گروه‌های نه‌تنها منفصل از روحانیت، که ‌مخالف صریح با روحانیت بوده است‌. اکبر گودرزی اهل لرستان (روستای دوزان در نزدیکی الیگودرز، جایی میان خمین و الیگودرز) بوده است و از آنجا که پدرش چوپان بود، فرقانی‌ها از وی با عنوان «چوپان‌زاده آزاده» یاد می‌کردند. وی در حوالی سال 1335 متولد شد (در شناسنامه 1338 قید شده است‌). در سال 1351 یا 1352 عازم ‌خوانسار شد و مدتی در مدرسه علمیّه آنجا تحصیل کرد. سپس یک سال در قم ماند و بعد از آن به تهران‌ آمد و مدتی را در مدرسه چهل‌ستون و سپس در مدرسه حاج شیخ عبدالحسین بیتوته که در سال 1356 آنجا را نیز ترک کرده و از لباس طلبگی هم خارج شده است‌. او علاوه بر درس طلبگی‌، درس جدید را هم تا کلاس یازده خوانده است‌.

گودرزی در سال 1356، کلاس‌های تفسیر در مناطق مختلف تهران (نازی‌آباد، سلسبیل‌، قلهک، جوادیه و خزانه بر پا و نیروهایش را نیز از همین جلسات جذب می‌کرد. البته برخی از این جلسات هم به اقتضای فضای آن سال‌ها در خانه‌های افراد علاقه‌مند تشکیل می‌شد‌.

مساجدی که گودرزی جلسات قرآن را در آن‌ها برگزار می‌کرد، عبارتنداز: مسجد «الهادی»، خیابان شوش‌، مسجد «فاطمیه خزانه»‌، مسجد «رضوان» خیابان اتابک، مسجد «شیخ هادی» و مسجد «خمسه قلهک». مسجد «اعظم» هم که ‌کتابخانه قائم در آن بود و جوانان مذهبی به آنجا رفت‌وآمد داشتند، در اختیار علی حاتمی (که در زندان ‌خودکشی کرد)، یکی از فرقانی‌ها بود و افرادی را در همان‌جا جذب این گروه کرد.

گودرزی گروه فرقان را در درون همین جلسات قرآن تأسیس و رهبری کرد‌. وی از سال 1356 به صدور اعلامیه و بیانیه‌ پرداخت و وارد حوزه سیاست و مبارزه شد، اما به جز این اعلامیه‌ها، فعالیت دیگری نداشت‌. یک‌بار برای‌ مدت کوتاهی به پاکستان رفت تا عازم اروپا شود و نوشته‌های تفسیریش را انتشار دهد، که به‌دلیل فراهم‌نشدن ‌شرایط به ایران بازگشت‌. در جریان پیروزی انقلاب اسلامی‌، با اسلحه‌هایی که وی و همراهانش از پادگان‌های ‌فتح‌شده توسط مردم به‌دست آوردند (از همان نخست) وارد فاز نظامی شد. اما ... این زمان، نظام ‌شاهی سقوط کرده بود و گروه فرقان که عقیده به مبارزه داشت‌ (چون همه چیزش به مفهوم مبارزه ختم می‌شد) به‌جنگ با نظام اسلامی‌ِ جدید روی آورد.

گودرزی با داشتن شماری از جوانانی که همچنان روحیات انقلابی ‌سال‌های 1355 تا 1357 را داشتند، آنان را براساس آموزه‌های قرآنی نشئت‌گرفته از برداشت‌های خود، به‌شدت بر ضد روحانیت و آنچه آن را «آخوندیسم» می‌نامید، تربیت کرده بود.

او همزمان با انتشار جزوات تفسیری‌، خود نیز در ترورهای سال 1358 درگیر شد و مستقیم در ترور شهید قرنی شرکت داشت‌. گودزری در 18دی1358 دستگیر و در 3خرداد1359 تیرباران شد. در این روز، تعداد دیگری‌ از اعضای این گروه با نام‌های سعید مرآت‌، عباس عسکری‌، علیرضا شاه بابابیگ و حسن اقرلو هم تیرباران ‌شدند و علی حاتمی هم در زندان خودکشی کرد.

نقش اکبر گودرزی در فرقان

سازمان اصلی فرقان روی دوش اکبر گودرزی بود که کسانی مانند سعید واحد، محسن سیاهپوش‌، حمید نیکنام‌، علی اسدی و بهرام تیموری، زیر نظر مستقیم او بودند. محمد متحدی در ارومیه و تبریز و عامل اصلی ترور شهید قاضی طباطبایی بود. عباس عسکری، دیگر عضو فعالی بود که کمال یاسینی و سعید مرآت زیر نظر او بودند. حسن اقرلو، عضو فعال دیگر بود که عبدالرضا رضوانی‌، امیر فعله نوتاش و... زیر نظرش فعالیت‌ می‌کردند.

به‌این‌ترتیب، با شگفتی باید گفت‌ تشکیلات فرقان در اختیار یک جوان 25ساله (گودرزی متولد 1338) بوده است ‌که در همین فاصله سنی‌ برای بیش از بیست جزء قرآن‌، حدود بیست جلد تفسیر قرآن نوشته بود و علاوه بر آن‌، برای صحیفه سجادیه نیز شرحی دو جلدی داشت‌. کتابی نیز در شرح دعای عرفه و جزوه‌ای دیگر در شرح‌ خطبه امر به معروف امام‌حسین(ع‌) دارد. همین‌طور کتاب پر حجمی با عنوان توحید و ابعاد گوناگون ‌آن ‌نوشته است‌. افزون بر این‌ها، بیشتر نوشته‌های فرقانی‌ها و نشریات آن‌ها (تا پیش از دستگیری‌) از خود اوست‌.

پس ازکشته‌شدن گودرزی‌، فرقانی‌ها از وی با نام ششمین شهید ایدئولوژیک یاد می‌کنند. (با احتساب دکتر شریعتی به‌عنوان پنجمین شهید). اشاره شد که در کنار وی، علی حاتمی‌ معلم (که در زندان خودکشی کرد)، علیرضا شاه بابابیگ تبریزی و سعید مرآت (هر دو دانشجو) نیز بودند که اینان نیز دستگیر و اعدام شدند.

این را باید افزود که گروه فرقان در آغاز با نام گروه «کهفی‌ها» شهرت داشت و بعدها به‌نام فرقان شناخته شد. رژیم شاه از فعالیت این گروه کمابیش اطلاعاتی داشت، اما به‌دلیل درگیرشدن در ماجراهای سال 1356 و فزونی ‌حرکت‌های سیاسی و نیز ضعیف‌شدن ساواک، گویا گزارش چندانی از فعالیت آن‌ها که آن زمان بیشتر، همین ‌جلسات قرآن بوده‌، نداشته است‌.

یکی از گزارش‌های برجای‌مانده، حکایت از آن دارد که در مجلسی که ‌حسام و نادر فرزندان شهید عراقی حضور داشتند، یکی از این دو نفر می‌گویند: «رهبر گروه کهفی‌ها، آخوندی ‌به‌نام گودرزی است که جمعه‌ها در مسجد «خَمْسه» حدود خیابان دولت صحبت می‌کند و گنجه‌ای و آشوری ‌نیز از کادرهای گروه موصوف هستند که امور مربوط به نشریات گروه با نظارت و شرکت آنان‌ اداره می‌شود. همچنین قرار است به‌زودی مناظره‌ای بین یکی از این دو نفر و صالحی نجف‌آبادی‌، انجام شود.

مهدی‌ عراقی نیز اظهار داشته است که آشوری از جانب گروه کهفی‌ها با او تماس گرفته است و درباره وحدت با کمونیست‌ها و مسائلی ازاین‌دست، مذاکره کرده، لیکن بعدها قطع ارتباط کرده است‌.«

اشاره کردیم که برخی از مهم‌ترین افراد این گروه عباس عسکری‌، کمال یاسینی‌ و علی حاتمی‌ بودند. عسکری، یکی از قدیمی‌ترین افراد این گروه بود که از سال 1355 با گودرزی همکاری داشت و بعدها خود نیز مطالبی می‌نوشت‌؛ در واقع‌، وی نفر دوم گروه فرقان به‌شمار می‌آمد و افراد بسیاری توسط وی به این گروه،‌ پیوند خورده بودند.

شیوه جمع‌آوری امضا

این گروه که همزمان با رشد فزاینده نسل جدید مذهبی و متأثر از جریان‌های روز بر آمده بود، توانست عده‌ای را در شماری از مدارس و مساجد تهران‌، جذب کند؛ از آن جمله، مدرسه «جهان‌آرا» بود که شماری از معلمان آن (همچون علی حاتمی و حسن نوری که دومی از ترورکنندگان مرحوم مفتح بود) جذب فرقان شدند. همین‌طور گودرزی تلاش کرد تا پایگاهی در مسجد «قبابه» به‌دست آورد که با مخالفت مرحوم مفتح روبه‌رو شد. مسجد «رفعت» هم در نزدیکی خیابان دولت‌، یکی از پایگاه‌های اصلی فرقان بود. گودرزی در زمینه کار ایدئولوژیک، عمدتا در کار نشر جزوات تفسیر قرآن بود که مطالب آن سخت بی‌پایه‌، مغلوط و در عین حال‌، در قالب‌ برداشت‌های سمبولیک و انقلابی بود.

در نشریه‌ای که در سال 1360 توسط بقایای فرقانی‌ها منتشر شده‌، آمده است‌ که اکبر گودرزی از سال 1350 «برای راهیابی آزادانه به قرآن و متون اصلی‌«، تلاش خود را آغاز کرده است‌. حاصل این مطالعات در سال 1355 به‌دست آمد و نخستین کارهای تفسیری وی در همان سال عرضه شد. به نوشته ‌همین نشریه‌، از همان زمان آقای مطهری در جلسات هفتگی به نقد کتاب «توحید و ابعاد گوناگون آن‌« (که به‌نام صادق داودی چاپ شده است‌) و تفسیر وی پرداخته است‌.

گفتنی است که فرقانی‌ها کتاب «توحید و ابعاد گوناگون‌« آن را ازآن‌رو نوشتند که معتقد بودند، ضعف عمده تشکل‌ها و سازمان‌های انقلابی‌، از مشروطه تا زمان آن‌ها، نبود نوعی آگاهی مکتبی بوده است‌. در مقدمه‌ این اثر، با اشاره به آن ضعف‌، اشاره شده است که این کتاب برای پرکردن آن خلا نوشته شده است‌.

بحث‌های‌ نخستین این اثر در تعریف اسلام و توحید است و بنا به توضیحی که در آن آمده است، «خلاصه‌ترین تعریف توحید، نمود خارجی جنگ سراسری و دائمی موجودات برای حل تضادها و راه‌یافتن به تکامل برتر و بالاتر است.» توحید اندیشه‌ای است برای تعریف مسیر حرکت موجودات در دل این تضادها به‌سوی الله که نقطه نهایی ‌تکامل است‌. این مباحث که در قالب تحمیل برخی از تفکرات ابتدایی با آیات قرآنی طرح می‌شود، تا پایان ‌کتاب ادامه دارد. در این تعریف که بر فرض پذیرش بیان نوعی حرکت تکاملی برای تمامی موجودات است‌، قیامت با تعبیر «روز تحقق استعدادها» تعریف می‌شود. آن‌گاه پس از ارائه برخی از آیات، نتیجه آن می‌شود که‌ «پس از دید کلی و طبیعی، می‌توانیم قیامت را مرحله تحقق ساعت یا فعلیت سعی عمومی موجودات به حساب‌ آورد و از دید اجتماعی و در رابطه با پیکار خونین انقلاب‌گران توحیدی، آن را نهایی‌ترین، دامنه‌دارترین و فراگیرترین و سازنده‌ترین انقلاب توحیدی و مرجع همه انقلاب‌های تاریخی به‌شمار آوریم‌.«

موضع‌گیری درباره دکتر شریعتی

اما در سال 1356؛ یعنی سال آغاز فعالیت فرقان‌، با درگذشت دکتر شریعتی‌، نخستین اعلامیه از سوی این جریان نوپا انتشار یافت‌. آنچه در این شرایط‌، سبب برآشفتن فرقانی‌ها شد، اطلاعیه مشترک شهید مطهری و مهندس بازرگان بود که چند روز پس از انتشار، بازرگان بر اثر اصرار دوستان یا تهدید مخالفان امضایش را پس گرفت‌. به‌دنبال صدور آن اطلاعیه‌، گودرزی اطلاعیه‌ای صادر کرد و به تهدید مخالفان شریعتی و در واقع آقای مطهری پرداخت‌. در این ‌اطلاعیه، با اشاره به ائتلاف ارتجاع و روشنفکران مدرن؛ یعنی مطهری و بازرگان‌، آمده است که «حاصل زشت‌ این ائتلاف ناجوانمردانه‌، آن هم در شام غریبان شهیدان و در اجرای اهداف شوم نفاق‌پیشگان تاریخ‌« بوده‌، به‌‌گونه‌ای که «اعلامیه‌ای به تاریخ 23آذر1356 و با امضای چهره‌هایی همچون مطهری و بازرگان در آمد که بازتاب ‌مقاصد پوشیده جبهه مؤتلفه بود و از تبادل‌نظر میان آن‌ها که طبعا چیزی جز مسخ هدف شهیدان و فرهنگ‌ انقلابی آن‌ها را در بر نمی‌گیرد، حکایت می‌کرد.

سپس با نقد برخی از عبارات آن نامه آمده است که‌ «عوام‌فریبی و خیانت‌پیشگی عوامل مزبور از فرازی دیگر از نوشته‌شان روشن می‌شود.. .» در سالگرد سفر دکتر شریعتی به خارج از کشور و مرگ وی‌، باز فرقان اطلاعیه‌ای داد و ضمن آن سخت به صادر کنندگان آن‌ بیانیه حمله کرد.

موضع‌گیری بعدی آنان، اطلاعیه‌ای بود که به مناسبت قیام قم و تبریز صادر شد و آنان حادثه مزبور را «ضمن احترام ‌به خون بی‌گناهان‌« چنین تحلیل می‌کنند که این جریان‌، حرکتی است در جهت «زنده‌کردن دوباره روحانیت ‌حاکم‌« و اینکه «دخالت بی‌رویه روحانیت» را باید «فاجعه‌ای عظیم» دانست‌. در این بیانیه، خطاب به شریعتی‌ آمده است که «روحانیت تجدیدحیات‌یافته و انقلابی که هنوز هم از متهم‌کردن تو به انواع تهمت‌های‌سفارشی دست باز نداشته و هنوز هم ملایان بزرگ و فقهای عظیم‌الشأن و مفسران عالی‌قدر و وعاظ شهیر و فضلای فضول به کفر و وهابی‌ بودنت فتوا می‌دهند و مطالعه آثارت را تجویز نمی‌فرمایند... بار دیگر سنگر مدافع اسلام شدند.»

به‌هرحال‌، به نوشته مؤلف کتابچه فرقان چیست، کار تدوین ایدئولوژی فرقان در پایان سال 1356 به اتمام رسید. از آن پس‌، گروه‌ افزون بر تلاش برای پیگیری کارهای ایدئولوژیک، به تحلیل‌های سیاسی و درک شرایط سیاسی‌ جهان و طرح استراتژی جنگ مسلحانه علیه رژیم پرداخت‌. همزمان نشریه‌ای هم به‌نام فرقان منتشر کرد، که نخستین شماره‌ آن در اسفند 1356 به چاپ رسید. بعدها پس از پیروزی انقلاب نیز نشریه‌ای با نام ذکر با عنوان ‌نشریه «دانش‌آموزی» از سوی فرقان انتشار می‌یافت‌.

علت روی‌آوردن به ترور

این گروه برای پیاده کردن استراتژی مسلحانه در برابر رژیم شاه‌، تازه در بهمن 57 به تجهیزات نظامی مجهز شد! در این زمان‌، انقلاب پیروز شده بود و فرقان که «روحانیت را از بنیان و اساس باطل‌« می‌دانست‌، تلاش خود را معطوف به مبارزه با آنان کرد. نخستین عاملی که فرقان را به رویارویی مسلحانه با جمهوری اسلامی کشاند، قربانی‌شدن «ارزش‌های راستین تشیع سرخ علوی بود.» همچنین تلاش برای «آزاد ساختن اسلام اعلی از اسارت آخوندیسم‌«، عامل دیگر این رویکرد، مبارزه قهرآمیز بود! برای فرقان‌، اکنون جای پرسش این بود که چه بایدکرد؟ براساس آیه «فقاتلوا ائمه الکفر»، گروه فرقان تصمیم گرفت، نخست مرحوم محمدولی قرنی‌ و سپس مرحوم‌ مطهری را بکشد! انتخاب مطهری برای آن بود که «فکر به قدرت‌رسیدن دیکتاتوری آخوندیسم و آماده‌سازی تشکیلاتی آن، مدت‌ها قبل‌ حتی پیش از خرداد 1342 از طرف او طرح شده بود.»

تفسیرهای عجیب‌وغریب از قرآن

منهای مجاهدین که متأثر از مارکسیسم بودند، از سال 1350 به این سو، برخی گروه‌های ‌مذهبی با توجه به قرآن و نهج البلاغه و تفسیر دلبخواهی از آن‌ها بر پایه نگرش مبارزاتی و به‌اصطلاح‌ انقلابی‌، جریان‌های جدیدی را پدید آوردند.

فرقانی‌ها در سال 1356 و 1357 مجلدات زیادی از تفسیر قرآن خود را که با عنوان پیام قرآن منتشر می‌شد، پخش‌کردند. تفسیر (با عنوان کلی پیام قرآن‌) و آثاری که از آن‌ها ملاحظه شد، عبارت است از: «تفسیر فاطر»، «یس‌«، «صافات‌«، «تفسیر احزاب‌«، «سبأ و نجم»‌، «تفسیر عنکبوت و روم»‌، «تفسیر لقمان و سجده‌«، «تفسیر شوری‌ و زخرف»، تفسیر «محمد، فتح و حجرات»‌، «تفسیر دخان‌، جاثیه و احقاف‌«، «تفسیر سوره مؤمن و فصلت‌« و تفسیر سوره «فرقان و نور»؛ همه این‌ها که گفته شد، نام مؤلف آ‌ن‌ها نجم‌الدین شکیب آمده است که مانند دیگر نام‌های ‌روی تفاسیر مستعار است‌. تفسیر سوره انبیا به‌نام حسین صادقی‌، تفسیر سوره بقره (جواد صابر) تفسیر سوره‌ مریم‌، تفسیر سوره طه (حسن قائمی‌)، تفسیر توبه‌، تفسیر شعراء، نمل‌ و قصص (احسان کمالی‌) تفسیر سوره یوسف‌، تفسیر جزء سی‌ام (یا تفسیر نبأ تا ناس‌)، (محمدحسین آل یاسین‌ و نیز به اسم احسان کمالی‌)، تفسیر مزمل‌، مدثر، قیامت‌، انسان و مرسلات (نجم‌الدین منتظر)، تفسیر سوره کهف‌ و تفسیر ذاریات و ق‌، ترجمه‌ کامل از قرآن نیز از آنان منتشر شده است‌. همچنین کتابی با نام فرازی از نهج البلاغه و شرح دعای عرفه (نام ‌دیگرش‌، پیام حسین‌)، فروغ نهج‌البلاغه دو جلد و کتاب «توحید و ابعاد گوناگون آن‌« (صادق داودی‌، نشر کاظمیه 320 ص‌). نشریات یک‌ساله آنان (1357) با عنوان سالنامه فرقان چاپ شده است‌.

کتابی با نام دعا: تجلی خداگونگی انسان از سوی همین گروه (به‌نام محمدحسین آل‌ یس‌) چاپ شده که شرح ‌صحیفه سجادیه است‌. در اینجا هم به مانند تفاسیری که از قرآن ارائه شده‌ است، همه مضامین در ارتباط با انقلاب ‌و ضد انقلاب تحلیل و تفسیر شده است‌.

کتابی دیگر با عنوان اصول تفکر قرآنی، به‌عنوان کتاب دوم توحید و ابعاد گوناگون آن‌، به‌نام داود قاسمی‌، چاپ شد که اصولی کلی مستخرج از قرآن درباره انسان‌شناسی و ایمان ‌و انقلاب و ضد انقلاب است‌. در همین کتاب است که از مرحله غیب انقلاب و مرحله شهود آن سخن به میان ‌آمده است و به تفصیل از قرآن برای مرحله پیش از انقلاب و پس از پیروزی بهره‌گیری شده است‌. در این بخش‌، به‌روشنی آیه دوم سوره بقره که ایمان به غیب را مطرح کرده‌، به‌معنای ایمان به غیب انقلاب تفسیر شده است‌. درباره ارتباط غیب و صلاه هم آمده است که «به‌طور کلی همه اصول تئوریک حزب توحیدی در مرحله غیب انقلاب در کلمه «صلاه» جمع شده‌اند.»

همان‌جا در تفسیر وحی هم گفته شده است‌: وحی در تعریف کلی آن‌، همان شناخت پدیده نسبت به راه تکامل خویش بر حسب ظرفیت وجودی و مدار تکاملیش است؛ به قول امام، آن ‌انفجار درونی و درد تکامل‌خواهی است. شاید این کتاب‌، صریح‌ترین اثر در بازکردن آثار بی‌پایه فرقان ‌باشد.

در زمینه نوشته‌های تفسیری آنان‌، آقای مطهری که در این سال‌ها روی تفسیر کار می‌کرد، نسبت به این مسئله احساس خطر فراوان کرده‌، مرتب هشدار می‌داد و از اتفاق‌، همین بحث غیب و شهود انقلاب را مثال می‌زد. تفسیرهای متعدد و گسترده اینان طی سال 1355 و 1356 موجی از بیم و هراس را در میان متدینان دامن زد. هر چند، گستردگی جریان‌های مختلف‌، بازشدن فضای سیاسی کشور و ورود گروه‌های مختلف به عرصه مبارزه‌، اجازه ‌بروز بیشتر به این ماجرا را نداد، در غیر این صورت، ممکن بود که جریان فرقان‌، به حرکتی شبیه به آنچه ‌میرزا علی محمد باب ایجاد کرده بود، منجر شود.

محمدمهدی جعفری از دیداری که همراه دکتر پیمان در سال 1356 با اکبر گودرزی داشته، یاد کرده است و می‌گوید: من یک جلد تفسیر آن‌ها را مطالعه کردم و به آنان گفتم که این تفاسیر، انقلابی و امروزی است و مضمون آن با روح قرآن مطابق نیست‌. برای نمونه در داستان یوسف‌، گرگ به‌معنای ضد انقلاب گرفته شده است که حضرت ‌یعقوب‌، یوسف را برای به دام‌انداختن ضد انقلاب به‌سوی آن‌ها فرستاده است‌. برای مثال؛ محراب را به‌‌معنای سنگر گرفته و «امام» را رهبر انقلابی می‌گرفتند.

دراین‌میان، بیش از همه استاد مطهری از این‌ تفاسیر برآشفت‌ و در مقدمه کتاب علل گرایش به مادی‌گری با عنوان ماتریالیسم در ایران سخت به آرای تفسیری‌ و تعابیری که آنان در ترجمه آیات و مفاهیم قرآنی آورده‌اند، حمله‌ کرد.

به نوشته جعفری‌: گروه گودرزی، گاه از شریعتی و اندیشه‌های او طرفدارای و حتی در نوشته‌های خود، از برخی تعبیرات خاص دکتر شریعتی استفاده می‌کرد، اما این‌گونه نبود که همه طرفداران دکتر شریعتی در سلک آنان باشند.

استفاده انحرافی از تشیع علوی و صفوی دکتر شریعتی

اگر گفته شود که فرقان، برکشیده نظریه تشیع علوی و صفوی دکتر شریعتی است‌، نباید سخنی چندان بیراهه باشد. نشریات فرقان، سرشار از استناداتی است که به این اثر مرحوم شریعتی صورت گرفته است و براساس آن، اقدامات‌ بعدی فرقان به انجام رسیده است‌. عباس عسکری نفر دوم فرقان‌، در نخستین بازجویی خود و زمانی که روی‌ موضع است‌، مرتب تأکید می‌کند که «از صفویه به بعد، روحانیت همواره در کنار رژیم فاسد حاکم بر گردن مردم ‌سوار بوده و به تحمیق آنان پرداخته است و اکثریت روحانیت‌... در مقابل ظلم و فساد و بدعت‌های رژیم سکوت می‌کرده‌اند.»

وی در پاسخ به این پرسش که «آیا از زمان صفویه تاکنون، حرکتی مردمی‌اسلامی را می‌شناسید که روحانیت در آن نقش تعیین‌کننده نداشته باشد»، می‌نویسد: «تا زمان سید جمال، من حرکتی را نمی‌شناسم و معتقدم که اگر بود، حتما بارز می‌شد و همان‌گونه که مرحوم شریعتی، که مطالعه کافی هم در تاریخ ‌داشته می‌گوید: شیعه چون فکر کرد، رژیم حاکم هم اسلامی است (تشیع صفوی‌)، در کنار آن قرار گرفت.»‌

همچنین تحلیل‌های دکتر درباره مسائل طبقاتی و جایگاه روحانیون و تز «مذهب علیه مذهب»، دقیقا در کتابچه «تحلیلی از اوضاع سیاسی ایران درباره با تکوین و تدوین ایدئولوژی اسلامی‌، تداوم انقلاب توحیدی‌« فرقانی‌ها نفوذ کرده است‌. در این جزوه، همه استنادها به آثار دکتر شریعتی، از جمله بحث او درباره تخصّص و نیز بیگانگی از خویشتن و با مخاطب‌های آشناست‌. فرقانی‌ها خود را در امتداد تلاش‌های دکتر در تحلیل تشیع ‌علوی و صفوی دانسته می‌نویسند: «در نهایت مرحوم دکتر علی شریعتی، آخرین تلاشش را برای جدایی‌ تسنن اموی از تسنن محمدی‌ [و] تشیع علوی از تشیع صفوی انجام داد و جامعه ما را تا مرز تدوین ایدئولوژی‌ خلق‌های اسیر پیش برد. مگر نه این [است] که اسلام ایدئولوژی مستضعفین است؟». معنای این سخن، آن ‌است که شریعتی تا جایی آمده است که اکنون، فرقانی‌ها باید این ایدئولوژی را که امتداد تشیع علوی است‌، ادامه ‌دهند و الاّ روحانیت‌، نماینده تشیع صفوی‌، قادر به انجام چنین رسالتی نیست‌!

در سالنامه یکم فرقان با اشاره به تاریخ خونین تشیع از «شهید اول گرفته تا شهید ثانی و ثالث و حتی شهید رابع؛ یعنی ‌شریف [مجید شریف واقفی] آنان که شهید ایدئولوژی شدند و سرانجام، از حنیف گرفته تا احمد، رضا، مهدی، ناصر صادق، سعید محسن و سعیدی‌ها و غفاری‌ها» یاد شده و سپس «اکنون به شهید پنجم‌ ایدئولوژیک بر‌می‌خوریم‌؛ او که شهیدان ایدئولوژیک دیگر را با توجه به شرایط خاص تاریخی و موضع‌گیری‌های اهریمنی ارتجاع حاکم و روحانیت وابسته و سرسپرده از یک طرف تحت‌الشعاع قرار داده است ‌و...». «راستی او کیست‌؟ این کدامین ستاره‌ای است که دگر بار در آسمان تاریک و ظلمانی زندگی جانوری ‌خلق ما دیر طلوع و زود غروب کرد؟ او کسی جز دکتر شریعتی نبود.»

نباید پنهان کرد که گفتمان حاکم بر نوشته‌های فرقان‌، تطابق جدی با نوشته‌های شریعتی ندارد، هم به آن دلیل که‌ این گروه تلاش می‌کند تا از قرآن دستاویزی برای نگره‌های انقلابی خود عرضه کند و هم پیچ‌درپیچ بودن ‌برداشت‌های شگفت فرقانی‌ها از آیات‌، بدون تردید، پسند شریعتی هم نمی‌توانست باشد.

بااین‌حال‌، در بازجویی‌های اعضای فرقان‌، باور به شریعتی، یکی از ارکان اصلی عنوان شده است‌. حسن عزیزی‌، از رهبران همین فرقانی‌ها با اشاره به افراد وابسته به این جریان می‌گوید: «خط فکری همگی کسانی که نام بردم، تقریبا تمایلاتی بین دکتر شریعتی و مجاهدین خلق بود.»

محمود کشانی‌، راننده اتومبیلی که افراد آن ‌شهید مفتح راترور کردند، در وصیت‌نامه خود، همچنان به افراد خانواده‌اش توصیه می‌کند که کتاب‌های شریعتی‌ را بخوانید و نام کس دیگری را به قلم نمی‌آورد. کمال یاسینی نیز که از فعالان گروه فرقان و عامل ترور شهیدمفتح بود، در باره کتاب‌هایی که مطالعه کرده می‌گوید: «و بیشتر از همه روی شریعتی (نه اینکه علاقه داشتم، بلکه‌ ایمان و اعتماد داشتم) تأکید می‌کردم.» همین یاسینی به‌طور مبهم از قول شریعتی (به نقل از کتابی که در سالگرد شریعتی منتشر شده بود)، نقل کرده که او گفته است‌: «من نوشته‌ای را خوانده‌ام که نشانگر تدوین ایدئولوژی است.‌« گویا، تصور فرقانی‌ها آن بوده که دکتر با دیدن برخی از جزوات آنان، این سخن را گفته است‌. شاه بابابیک تبریزی از دیگر عناصر این گروه می‌گوید: «من به اندیشه فرقان معتقدم‌. من از زمینه‌های این‌اندیشه‌، از [طریق] مطالعه آثار دکتر شریعتی آشنا شدم.»

گودرزی هم در پاسخ یک پرسش (ش 212) در باره ‌اینکه آیا شما ادامه‌دهنده راه شریعتی هستید یا نه‌، می‌گوید: «فرقان کوشش داشت که افکار و اندیشه‌های ‌شریعتی را هم ترویج کند. اگر این امر، معنایش ادامه‌دادن راه شریعتی است، آری ما ادامه‌دهندگان راه او بوده‌ایم.»

او در پاسخ به پرسشی درباره تشکیل گروه فرقان می‌نویسد: «فرقان جریانی [است] که با بهره‌گیری‌ از برداشت‌های درست مؤمنان به خداوند، در طول تاریخ و به‌ویژه شهید شریعتی‌« شکل گرفته است‌.

به‌هرحال‌، طی یک دوره طولانی‌، این افراد با افکاری ضد روحانیت آشنا شدند و مهم‌ترین درگیری ذهنی آنان‌، مبارزه با پدیده‌ای بود که از آن با نام «آخوندیسم» یاد می‌کردند. دراین‌رابطه‌، البته رفتار برخی از روحانیون ‌که زندگی مرفّهی داشتند، تأثیر بسیار منفی در اذهان شماری از جوانان مذهبی آن دوره که گرایش ساده‌زیستی ‌بسیار افراطی در آن‌ها وجود داشت‌، پدید آورده بود.

ترور و پایان کار فرقان

گروه فرقان که سخت با روحانیت مخالف و معتقد به حذف فیزیکی آنان بود، پس از پیروزی انقلاب‌ تلاش خود را برای از بین بردن روحانیون سرشناس و رهبران انقلاب در سال 1358 آغاز کرد. ابتدا سپهبد محمدولی قرنی‌، سپس شهید مطهری و پس از ایشان، دکتر مفتح و برخی دیگر مانند شهید مهدی عراقی (از مؤتلفه‌) و شهید سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی‌، از روحانیون دانشمند و انقلابی و... در همان سال ترور شدند.

مرحوم ربانی‌شیرازی و هاشمی رفسنجانی و آیت‌الله آقا رضی شیرازی نیز مورد سوء قصد قرار گرفتند که از ترور آنان،‌ جان سالم به در بردند. حاجی طرخانی‌، از هیئت امنای مسجد قبا هم به‌دست فرقانی‌ها ترور شد. همین‌طور حسین مهدیان از فعالان مسلمان که پس از تعطیلی حسینیه ارشاد و پس از آزادی دکتر شریعتی‌ بیشتر جلسات‌ دکتر شریعتی در خانه او برگزار می‌شد، توسط فرقانی‌های مدعی پیروی از شریعتی ترور شد که البته جان سالم به در برد.

گروه فرقان‌، پس از انجام این ترورها، با رخنه برخی از اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، لو رفته و همگی‌ آنان از جمله گودرزی رهبر آنان‌ به دام افتادند‌، کشته شدند.

گویا، دو نفر از اعضای این گروه گریختند که بعدها به خارج از کشور رفتند. درحال‌حاضر (1381) گه‌گاه اطلاعیه‌ای از گروه فرقان در برخی از سایت‌های خبری خارج از کشور دیده می‌شود. در آستانه انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری ایران در 27خرداد1384، بار دیگر چند انفجار صورت گرفت که از طرف وزیر کشور به گروه خوارج فرقان منسوب شد.

بقایای فرقانی‌ها تا اوایل سال 1360 که همچنان به انتشار برخی از جزوات می‌پرداختند و حتی از ترورهای مجاهدین خلق نیز به نوعی سوء‌استفاده کرده‌، آنان را با اندیشه‌های خود پیوند می‌دادند.

نوسینده: رسول جعفریان

 

 

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آخرین مطالب

شهدا را همراهی کنید!

 

پربازدیدترین مطالب